ربات هوشمند یا نمایش کنترلشده؟ نگاهی به حضور داتوان در الکامپ ۲۹
حضور ربات انساننما در غرفه داتوان در الکامپ ۲۹ توجه بسیاری از بازدیدکنندگان را جلب کرد؛ اما یک پرسش مهم درباره نحوه نمایش این فناوری شکل گرفت: آنچه مخاطب میبیند، حاصل هوش و عملکرد مستقل ربات است یا بخشی از آن توسط اپراتور انسانی کنترل میشود؟
الکامپ ۲۹ با حضور گسترده شرکتهای فناوری و موجی از محصولات و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی به پایان رسید. تقریباً در هر گوشهای از نمایشگاه میشد ردپایی از عبارتهایی مانند «هوش مصنوعی»، «رباتیک»، «اتوماسیون» و «نسل جدید فناوری» پیدا کرد.
اما در میان این حجم از ادعاهای فناورانه، یک پرسش مهمتر از همیشه مطرح است:
دقیقاً چه چیزی ساخته شده و چه چیزی صرفاً مورد استفاده یا نمایش قرار گرفته است؟
این پرسش بهویژه درباره رباتهای انساننما اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا ظاهر پیشرفته و حرکات طبیعی یک ربات میتواند بهسادگی این تصور را ایجاد کند که تمام رفتارهای آن حاصل هوش مصنوعی و تصمیمگیری مستقل ماشین است، در حالی که واقعیت فنی میتواند پیچیدهتر باشد.
حضور یک ربات انساننما در غرفه داتوان در الکامپ ۲۹ نیز از همین منظر قابل بررسی است.
حضور ربات انساننما در غرفه داتوان در الکامپ ۲۹ توجه بسیاری از بازدیدکنندگان را جلب کرد؛ اما یک پرسش مهم درباره نحوه نمایش این فناوری شکل گرفت: آنچه مخاطب میبیند، حاصل هوش و عملکرد مستقل ربات است یا بخشی از آن توسط اپراتور انسانی کنترل میشود؟
الکامپ ۲۹ با حضور گسترده شرکتهای فناوری و موجی از محصولات و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی به پایان رسید. تقریباً در هر گوشهای از نمایشگاه میشد ردپایی از عبارتهایی مانند «هوش مصنوعی»، «رباتیک»، «اتوماسیون» و «نسل جدید فناوری» پیدا کرد.
اما در میان این حجم از ادعاهای فناورانه، یک پرسش مهمتر از همیشه مطرح است:
دقیقاً چه چیزی ساخته شده و چه چیزی صرفاً مورد استفاده یا نمایش قرار گرفته است؟
این پرسش بهویژه درباره رباتهای انساننما اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا ظاهر پیشرفته و حرکات طبیعی یک ربات میتواند بهسادگی این تصور را ایجاد کند که تمام رفتارهای آن حاصل هوش مصنوعی و تصمیمگیری مستقل ماشین است، در حالی که واقعیت فنی میتواند پیچیدهتر باشد.
حضور یک ربات انساننما در غرفه داتوان در الکامپ ۲۹ نیز از همین منظر قابل بررسی است.
وقتی «آموزش ربات» با «کنترل ربات» اشتباه گرفته میشود
در جریان نمایشگاه، درباره ربات گفته میشد که در مرحله آموزش و ارتقای قابلیتها قرار دارد.
این توضیح بهخودیخود کاملاً منطقی است. بسیاری از رباتهای انساننما برای یادگیری مهارتهای جدید، جمعآوری داده، آزمایش رفتارها و توسعه الگوریتمهای حرکتی به فرایندهای آموزشی مختلف نیاز دارند.
اما یک تفاوت مهم وجود دارد:
آموزش یک ربات با کنترل مستقیم آن توسط انسان یکسان نیست.
در روشهایی مانند Teleoperation یا کنترل از راه دور، یک اپراتور انسانی میتواند حرکات ربات را مستقیماً هدایت کند. این روش نه عجیب است و نه لزوماً نشانه ضعف فناوری.
اتفاقاً در صنعت رباتیک، Teleoperation میتواند برای جمعآوری داده، آزمایش حرکات، آموزش مدلها و توسعه مهارتهای ربات مورد استفاده قرار گیرد. حتی برای ربات G1 نیز راهکارهای رسمی و پژوهشی متعددی برای کنترل از راه دور توسعه داده شده است.
بنابراین کنترل انسانی بهخودیخود مسئلهای منفی نیست.
مسئله از جایی آغاز میشود که مخاطب تفاوت میان «ربات خودمختار»، «ربات مجهز به قابلیتهای هوش مصنوعی» و «ربات تحت کنترل اپراتور» را نداند.
ویدئوی منتشرشده چه چیزی را نشان میدهد؟
ویدئویی که از عملکرد این ربات منتشر شده، نکتهای را برجسته میکند که نمیتوان بهسادگی از کنار آن عبور کرد: در بخشی از نمایش، فردی با استفاده از کنترلر، حرکات ربات را هدایت میکند.
این موضوع لزوماً به معنای آن نیست که ربات هیچ قابلیت هوشمند یا خودمختاری ندارد.
همچنین از روی یک ویدئو بهتنهایی نمیتوان درباره تمام معماری نرمافزاری یا قابلیتهای واقعی یک ربات قضاوت کرد.
اما همین تصاویر یک سؤال مهم درباره نحوه ارائه فناوری ایجاد میکنند:
آیا بازدیدکننده از ابتدا میدانست که حرکات مشاهدهشده تا چه اندازه حاصل عملکرد مستقل ربات و تا چه اندازه نتیجه فرمان مستقیم یک اپراتور انسانی است؟
این تفاوت برای مخاطب عمومی اهمیت زیادی دارد.
Teleoperation چیست و چرا استفاده از آن ایرادی ندارد؟
برای درک بهتر ماجرا، باید ابتدا با مفهوم Teleoperation آشنا شویم.
در Teleoperation، انسان میتواند از طریق کنترلر، تجهیزات واقعیت مجازی، سیستمهای حرکتی یا رابطهای دیگر، دستورات حرکتی را به ربات منتقل کند.
در نتیجه، ربات میتواند حرکاتی را انجام دهد که در ظاهر کاملاً مستقل و هوشمند به نظر میرسند، اما فرمان اصلی از سوی انسان صادر شده است.
این روش در بسیاری از پروژههای رباتیک کاربرد دارد.
برای مثال، مستندات مربوط به ربات G1 شرکت Unitree نیز قابلیتهای کنترل از راه دور و اتصال به ابزارهای مختلف برای Teleoperation را نشان میدهد.
بنابراین اگر یک شرکت در نمایشگاه فناوری از ربات تحت کنترل اپراتور استفاده کند، هیچ ایرادی ندارد.
اتفاقاً اگر هدف، آموزش، آزمایش یا جمعآوری داده باشد، چنین روشی میتواند کاملاً فنی و ارزشمند باشد.
اما بهتر است این موضوع بهصورت شفاف به بازدیدکننده اعلام شود.
مشکل اصلی؛ مرز میان «استفاده از فناوری» و «ساخت فناوری»
ماجرا فقط به یک ربات محدود نمیشود.
یکی از مسائل مهم در نمایشگاههای فناوری، تفاوت میان سه مفهوم است:
ساخت فناوری، توسعه فناوری و استفاده از فناوری.
فرض کنید یک شرکت یک ربات پیشرفته خارجی خریداری کند.
این کار بهخودیخود ایرادی ندارد.
اگر همان شرکت روی ربات نرمافزار اختصاصی توسعه دهد، الگوریتمهای جدید اضافه کند، داده جمعآوری کند، قابلیتهای جدید آموزش دهد یا آن را برای یک کاربرد مشخص آماده کند، این فعالیت نیز میتواند کاملاً فناورانه و ارزشمند باشد.
اما این با ساخت خود ربات تفاوت دارد.
همین موضوع درباره هوش مصنوعی نیز صادق است.
استفاده از API یک مدل هوش مصنوعی، توسعه یک محصول روی مدلهای آماده یا اتصال یک سرویس هوش مصنوعی به یک سامانه موجود، الزاماً به معنای ساخت یک مدل هوش مصنوعی جدید نیست.
هر دو میتوانند ارزشمند باشند؛ اما نباید این دو را یکی دانست.ماجرا فقط به یک ربات محدود نمیشود.
یکی از مسائل مهم در نمایشگاههای فناوری، تفاوت میان سه مفهوم است:
ساخت فناوری، توسعه فناوری و استفاده از فناوری.
فرض کنید یک شرکت یک ربات پیشرفته خارجی خریداری کند.
این کار بهخودیخود ایرادی ندارد.
اگر همان شرکت روی ربات نرمافزار اختصاصی توسعه دهد، الگوریتمهای جدید اضافه کند، داده جمعآوری کند، قابلیتهای جدید آموزش دهد یا آن را برای یک کاربرد مشخص آماده کند، این فعالیت نیز میتواند کاملاً فناورانه و ارزشمند باشد.
اما این با ساخت خود ربات تفاوت دارد.
همین موضوع درباره هوش مصنوعی نیز صادق است.
استفاده از API یک مدل هوش مصنوعی، توسعه یک محصول روی مدلهای آماده یا اتصال یک سرویس هوش مصنوعی به یک سامانه موجود، الزاماً به معنای ساخت یک مدل هوش مصنوعی جدید نیست.
هر دو میتوانند ارزشمند باشند؛ اما نباید این دو را یکی دانست.
آیا استفاده از فناوری دیگران ایراد دارد؟
خیر.
تقریباً تمام صنعت فناوری بر پایه استفاده از فناوریها، استانداردها، کتابخانهها، تراشهها، سیستمعاملها، مدلهای هوش مصنوعی و زیرساختهایی ساخته شده که پیش از محصول نهایی وجود داشتهاند.
یک شرکت میتواند روی فناوری دیگران، محصولی بسیار ارزشمند بسازد.
برای مثال، ارزش واقعی یک شرکت ممکن است در این موارد باشد:
- طراحی نرمافزار اختصاصی
- توسعه الگوریتمهای جدید
- یکپارچهسازی چند فناوری
- آموزش مدلهای هوش مصنوعی
- جمعآوری و پردازش داده
- طراحی کاربرد صنعتی
- توسعه رابط کاربری
- بهینهسازی عملکرد
- ارائه خدمات و زیرساخت
بنابراین مسئله این نیست که «آیا فناوری متعلق به خود شرکت است؟»
پرسش دقیقتر این است:
«شرکت دقیقاً چه بخشی از فناوری را خودش توسعه داده است؟»
ربات انساننما؛ هر حرکت لزوماً نشانه هوش مصنوعی نیست
یکی از خطاهای رایج در برداشت عمومی از رباتهای انساننما این است که هر حرکت پیچیده را معادل هوش مصنوعی در نظر بگیریم.
در حالی که یک حرکت میتواند حاصل عوامل مختلفی باشد:
کنترل مستقیم انسان
یا
اجرای یک حرکت از پیش برنامهریزیشده
یا
کنترل الگوریتمی
یا
تصمیمگیری مبتنی بر هوش مصنوعی
یا ترکیبی از همه این موارد.
برای مثال، اگر ربات دست خود را بالا ببرد، بدون دانستن معماری سیستم نمیتوان صرفاً از روی این حرکت نتیجه گرفت که ربات خودش تصمیم گرفته دستش را بالا ببرد.
ممکن است حرکت از پیش برنامهریزی شده باشد.
ممکن است اپراتور آن را فرمان داده باشد.
ممکن است سیستم بینایی ربات هدف را تشخیص داده و الگوریتم کنترل حرکت، فرمان را تولید کرده باشد.
و حتی ممکن است چند روش بهصورت همزمان در سیستم استفاده شده باشند.
به همین دلیل، نمایش یک رفتار بهتنهایی برای اثبات سطح هوشمندی یک ربات کافی نیست.
چرا شفافیت در نمایش فناوری اهمیت دارد؟
بازدیدکننده نمایشگاه معمولاً زمان و دانش فنی کافی برای بررسی معماری یک محصول ندارد.
او چیزی را میبیند که شرکت مقابلش قرار داده است.
اگر یک ربات با حرکات طبیعی دست بدهد، راه برود یا با مخاطب تعامل کند، طبیعی است که بسیاری از افراد تصور کنند این رفتار نتیجه هوش مصنوعی و استقلال کامل ربات است.
در چنین شرایطی، مسئولیت شرکت ارائهکننده این است که مرز میان قابلیت واقعی محصول و شیوه اجرای دمو را برای مخاطب روشن کند.
این شفافیت نهتنها به نفع مخاطب، بلکه به نفع خود شرکت نیز هست.
زیرا شرکتی که دقیقاً توضیح میدهد:
«این سختافزار متعلق به یک شرکت خارجی است، اما ما نرمافزار، کنترل، آموزش یا کاربرد اختصاصی خودمان را توسعه دادهایم»
در واقع میتواند ارزش واقعی کار خود را بهتر نشان دهد.
الکامپ و مسئله بزرگتر «برچسب هوش مصنوعی»
ماجرای ربات داتوان را میتوان بخشی از یک مسئله بزرگتر در الکامپ ۲۹ دانست.
هوش مصنوعی به یکی از محبوبترین واژههای صنعت فناوری تبدیل شده است.
از سامانههای سازمانی و CRM گرفته تا ابزارهای تولید محتوا، تحلیل داده، خدمات مشتری و اتوماسیون، محصولات متعددی امروز از این عبارت استفاده میکنند.
اما وجود عبارت «AI» روی یک محصول بهتنهایی نمیتواند میزان نوآوری آن را مشخص کند.
گاهی یک محصول واقعاً حاصل توسعه الگوریتمها و مدلهای اختصاصی است.
گاهی محصولی است که یک مدل آماده را با یک سرویس دیگر ترکیب کرده است.
گاهی نیز صرفاً یک رابط کاربری روی یک API موجود ساخته شده است.
هر سه مدل میتوانند کاربرد داشته باشند؛ اما سطح فناوری و میزان توسعه اختصاصی آنها یکسان نیست.
مسئله اصلی الکامپ نیست؛ مسئله اعتماد به فناوری است
نمایشگاه فناوری قرار نیست فقط جایی برای نمایش محصولات عجیب و جذاب باشد.
یکی از مهمترین وظایف چنین رویدادهایی، ایجاد ارتباط میان فناوری و مخاطب است.
اما این ارتباط زمانی ارزشمند خواهد بود که مخاطب بتواند بفهمد پشت یک محصول دقیقاً چه چیزی قرار دارد.
یک ربات انساننما میتواند بسیار جذاب باشد.
هوش مصنوعی میتواند شگفتانگیز باشد.
واقعیت مجازی، اینترنت اشیا و اتوماسیون نیز میتوانند آینده بسیاری از صنایع را تغییر دهند.
اما اگر مخاطب نداند کدام بخش محصول واقعاً توسط شرکت توسعه داده شده، کدام بخش خریداری شده و کدام بخش توسط انسان کنترل میشود، تصویر درستی از سطح فناوری دریافت نخواهد کرد.
آیا ربات داتوان یک فناوری واقعی است؟
این سؤال را باید با دقت پاسخ داد.
صرف حضور یک ربات انساننما در غرفه، دلیل بر نبود فناوری یا ارزش فنی نیست.
همچنین مشاهده یک اپراتور در حال کنترل ربات، بهتنهایی ثابت نمیکند که تمام عملکرد ربات وابسته به انسان بوده یا هیچ قابلیت خودمختاری ندارد.
اما اگر هدف، ارزیابی ادعای «هوشمندی» یا «آموزش ربات» باشد، باید میان این موارد تفاوت قائل شد:
سختافزار ربات
نرمافزار کنترل
الگوریتمهای هوش مصنوعی
فرایند آموزش
کنترل از راه دور
و قابلیتهای مستقل ربات
بدون تفکیک این لایهها، قضاوت درباره فناوری بسیار آسان اما ممکن است نادرست باشد.
سؤال مهمی که باید از شرکتهای فناوری بپرسیم
شاید بهتر باشد به جای پرسیدن اینکه:
«آیا این محصول هوش مصنوعی دارد؟»
سؤالهای دقیقتری بپرسیم:
چه بخشی از محصول را خودتان ساختهاید؟
چه بخشی از فناوری از شرکت دیگری خریداری شده است؟
کدام قابلیتها مستقل هستند؟
کدام قابلیتها توسط اپراتور انسانی کنترل میشوند؟
آیا مدل هوش مصنوعی اختصاصی دارید یا از مدلهای آماده استفاده میکنید؟
چه بخشی از محصول نتیجه تحقیق و توسعه داخلی شرکت است؟
این پرسشها تصویر بسیار دقیقتری از سطح واقعی فناوری به ما میدهند.
جمعبندی؛ ربات مهم نیست، شفافیت مهم است
ماجرای ربات انساننمای حاضر در غرفه داتوان را نباید صرفاً به یک سؤال ساده درباره «ربات هوشمند» یا «ربات کنترلشده» تقلیل داد.
کنترل انسانی یک ربات نه عجیب است و نه لزوماً نقطهضعف.
خرید یک ربات پیشرفته خارجی نیز ایرادی ندارد.
حتی توسعه نرمافزار و آموزش قابلیتهای جدید روی یک پلتفرم آماده میتواند یک فعالیت کاملاً فناورانه و ارزشمند باشد.
مسئله اصلی، شفافیت است.
اگر مخاطب بداند چه چیزی را میبیند، ارزش واقعی فناوری بهتر قابل ارزیابی خواهد بود.
اما اگر محصول دیگران، نرمافزار اختصاصی شرکت، توانایی اپراتور انسانی و قابلیتهای مستقل ربات همگی در یک قاب قرار بگیرند و مرز میان آنها برای مخاطب مشخص نباشد، دیگر مسئله فقط یک دمو یا نمایشگاه فناوری نیست.
مسئله به اعتماد مخاطب به ادعاهای فناورانه تبدیل میشود.
شاید مهمترین درس الکامپ ۲۹ همین باشد:
در عصر هوش مصنوعی، دیگر فقط خود فناوری مهم نیست؛ نحوه معرفی و توضیح آن نیز بخشی از فناوری است.
و درباره ربات انساننمای داتوان نیز سؤال اصلی این نیست که چرا یک ربات چینی در غرفه این شرکت حضور داشت یا چرا یک اپراتور آن را کنترل میکرد.
سؤال مهمتر این است:
آیا بازدیدکننده از ابتدا میدانست دقیقاً چه چیزی را میبیند؟
زیرا در نهایت، مرز میان یک فناوری واقعی و یک نمایش فناورانه، همیشه در پیچیدگی محصول نیست؛ گاهی در میزان شفافیتی است که درباره آن ارائه میشود.
دیدگاه خود را ثبت کنید...
آدرس ایمیل شما با توجه به قوانین حریم خصوصی منتشر نمی شود.