چهار اپراتور بزرگ مخابراتی اروپا در حال بررسی تشکیل یک ائتلاف برای ورود جدی‌تر به بازار ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه هستند؛ حرکتی که می‌تواند رقابت با Starlink را وارد مرحله تازه‌ای کند.

بازار ارتباطات ماهواره‌ای دیگر فقط به اینترنت ماهواره‌ای برای مناطق دورافتاده محدود نیست. نسل جدید ماهواره‌ها قرار است کاری انجام دهند که تا چند سال پیش بیشتر شبیه یک ایده علمی‌تخیلی به نظر می‌رسید:

اتصال مستقیم گوشی معمولی به ماهواره، بدون نیاز به دیش یا تجهیزات ماهواره‌ای اختصاصی.

حالا اروپا می‌خواهد سهم بیشتری از این بازار داشته باشد.

بر اساس گزارش‌هایی که به نقل از منابع آگاه منتشر شده، Deutsche Telekom، Orange، Vodafone و Telefónica در حال بررسی تشکیل یک کنسرسیوم مشترک هستند تا در صورت نهایی شدن توافق، برای بخشی از طیف فرکانسی ماهواره‌ای موردنظر اتحادیه اروپا پیشنهاد مشترک ارائه کنند.

هدف احتمالی این همکاری، ایجاد زیرساختی اروپایی برای ارائه خدمات Satellite-to-Mobile یا Direct-to-Device است؛ حوزه‌ای که Starlink متعلق به SpaceX یکی از مهم‌ترین بازیگران آن محسوب می‌شود.

اما آیا این ائتلاف واقعاً می‌تواند رقیبی جدی برای Starlink بسازد؟

اروپا چرا به فکر رقابت با Starlink افتاده است؟

Starlink در سال‌های اخیر جایگاه بسیار قدرتمندی در بازار اینترنت ماهواره‌ای ایجاد کرده است.

اما مسئله اروپا فقط رقابت تجاری نیست.

اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر تلاش کرده وابستگی خود را به زیرساخت‌های فناوری و ارتباطی شرکت‌های خارج از اروپا کاهش دهد و ظرفیت‌های مستقل خود را در حوزه ارتباطات ماهواره‌ای توسعه دهد.

به همین دلیل، موضوع حاکمیت دیجیتال اروپا اهمیت زیادی پیدا کرده است.

بر اساس گزارش Reuters، اتحادیه اروپا در حال پیشبرد برنامه‌هایی است که بخشی از طیف ماهواره‌ای را برای اپراتورهای اروپایی اختصاص می‌دهد تا توانمندی مستقل این قاره در ارتباطات ماهواره‌ای افزایش پیدا کند.

این یعنی اروپا نمی‌خواهد در آینده برای یکی از مهم‌ترین لایه‌های ارتباطی خود فقط به شرکت‌های آمریکایی وابسته باشد.

از همین زاویه، مذاکرات چهار اپراتور بزرگ اروپایی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چهار اپراتور بزرگ در این طرح حضور دارند؟

چهار نامی که در گزارش‌ها مطرح شده‌اند، از شناخته‌شده‌ترین اپراتورهای مخابراتی اروپا هستند:

• Deutsche Telekom از آلمان
• Orange از فرانسه
• Vodafone Group
• Telefónica از اسپانیا

این شرکت‌ها در مجموع بخش بزرگی از بازار ارتباطات اروپا را پوشش می‌دهند و تجربه گسترده‌ای در مدیریت شبکه‌های موبایل، طیف فرکانسی و خدمات ارتباطی دارند.

بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مذاکرات هنوز در مرحله اولیه قرار دارد و هیچ تصمیم نهایی برای تشکیل کنسرسیوم یا ارائه پیشنهاد مشترک گرفته نشده است.

بنابراین در شرایط فعلی بهتر است از عبارت «ائتلاف احتمالی» استفاده کنیم، نه یک ائتلاف قطعی.

اگر این همکاری شکل بگیرد، ترکیب منابع مالی، زیرساخت زمینی، تجربه مخابراتی و دسترسی به مشتریان میلیون‌ها کاربر می‌تواند قدرت قابل‌توجهی ایجاد کند.

فناوری Direct-to-Device دقیقاً چیست؟

برای درک اهمیت این خبر، ابتدا باید با فناوری Direct-to-Device آشنا شویم.

در مدل سنتی اینترنت ماهواره‌ای، کاربر معمولاً به یک تجهیزات مخصوص، آنتن یا ترمینال ماهواره‌ای نیاز دارد.

اما در فناوری Direct-to-Device، هدف این است که خود گوشی هوشمند مستقیماً با ماهواره ارتباط برقرار کند.

یعنی اگر کاربر از محدوده پوشش دکل‌های موبایل خارج شود، گوشی بتواند در شرایط مناسب به ماهواره متصل شود.

در آینده این فناوری می‌تواند خدماتی مانند:

• ارسال و دریافت پیام
• تماس صوتی
• انتقال داده
• موقعیت‌یابی
• ارتباطات اضطراری
• دسترسی پایه به اینترنت

را در مناطقی که پوشش زمینی ضعیف است امکان‌پذیر کند.

Deutsche Telekom نیز پیش‌تر اعلام کرده است که با همکاری Starlink قصد دارد خدمات Satellite-to-Mobile را در چندین بازار اروپایی توسعه دهد؛ خدمتی که قرار است در آینده داده، صدا و پیام‌رسانی را مستقیماً به گوشی‌های سازگار برساند.

بنابراین رقابت آینده فقط میان «اپراتورهای موبایل» نخواهد بود.

مرز میان شبکه موبایل و شبکه ماهواره‌ای در حال محو شدن است

چرا طیف ۲ گیگاهرتز اهمیت دارد؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این خبر، موضوع طیف فرکانسی ۲ گیگاهرتز است.

طیف فرکانسی را می‌توان یکی از منابع حیاتی صنعت ارتباطات دانست؛ زیرا دستگاه‌ها و شبکه‌های ارتباطی برای ارسال و دریافت سیگنال به محدوده‌های مشخصی از فرکانس نیاز دارند.

اتحادیه اروپا در حال بررسی قواعد جدیدی برای استفاده ماهواره‌ای از این طیف است و طبق گزارش‌ها، بخشی از ظرفیت برای یک اپراتور اروپایی در نظر گرفته خواهد شد. مجوزهای فعلی مرتبط با این طیف نیز در سال ۲۰۲۷ به پایان می‌رسند.

این موضوع یک فرصت استراتژیک ایجاد کرده است.

اگر اپراتورهای اروپایی بتوانند در این فرآیند جایگاه مناسبی به دست آورند، می‌توانند زیرساختی برای توسعه خدمات مستقیم ماهواره‌ای به تلفن همراه ایجاد کنند.

به بیان ساده:

فرکانس، همان زمینی است که رقابت آینده ارتباطات ماهواره‌ای روی آن شکل می‌گیرد.

IRIS² چه نقشی در این رقابت دارد؟

برنامه IRIS² یکی از مهم‌ترین پروژه‌های اتحادیه اروپا برای ایجاد یک زیرساخت ارتباطی ماهواره‌ای مستقل است.

این برنامه شامل یک منظومه چندمداری با حدود ۲۹۰ ماهواره است و با هدف تقویت ارتباطات امن و مستقل اروپا در حال توسعه است.

بر اساس گزارش Reuters، دو سوم ظرفیت طیف موردنظر برای استفاده تجاری در نظر گرفته شده و میان اپراتورهای اروپایی و غیراروپایی تقسیم خواهد شد؛ کنسرسیوم احتمالی چهار اپراتور نیز به دنبال حضور در بخش اختصاص‌یافته به اپراتورهای اروپایی است.

این مسئله نشان می‌دهد که برنامه اروپا صرفاً ساخت چند ماهواره نیست.

هدف بزرگ‌تر، ایجاد یک اکوسیستم ارتباطی مستقل است که بتواند بخشی از نیازهای ارتباطی اروپا را بدون وابستگی کامل به زیرساخت‌های خارجی تأمین کند.

چرا اروپا به دنبال استقلال ماهواره‌ای است؟

این بخش شاید از خود رقابت با Starlink مهم‌تر باشد.

ارتباطات ماهواره‌ای می‌تواند در شرایطی مانند:

• بلایای طبیعی
• قطعی گسترده شبکه
• بحران‌های زیرساختی
• مناطق دورافتاده
• مسیرهای دریایی
• مناطق کوهستانی
• شرایط اضطراری

اهمیت حیاتی پیدا کند.

اگر یک منطقه به شبکه‌های زمینی دسترسی نداشته باشد، ارتباط ماهواره‌ای می‌تواند یک لایه پشتیبان مهم ایجاد کند.

از طرف دیگر، وابستگی بیش از حد به یک شرکت خارجی می‌تواند از نگاه سیاست‌گذاران اروپایی یک ریسک استراتژیک باشد.

به همین دلیل، برنامه‌های اروپایی مانند IRIS² بخشی از تلاش گسترده‌تر برای افزایش حاکمیت فناوری و ارتباطی اروپا محسوب می‌شوند.

آیا این ائتلاف واقعاً می‌تواند Starlink را شکست دهد؟

اینجا باید کمی محتاط باشیم.

عنوان «شکست Starlink» جذاب است، اما واقعیت بسیار پیچیده‌تر است.

Starlink یک مزیت بسیار بزرگ دارد:

مقیاس.

این شرکت سال‌هاست روی ساخت و پرتاب منظومه عظیمی از ماهواره‌ها سرمایه‌گذاری کرده و شبکه گسترده‌ای در مدار دارد.

در مقابل، ائتلاف اروپایی هنوز حتی تشکیل نشده و در مرحله مذاکره اولیه قرار دارد.

بنابراین نمی‌توان گفت اروپا به‌زودی Starlink را شکست خواهد داد.

اما هدف می‌تواند چیز دیگری باشد:

ایجاد یک رقیب اروپایی قدرتمند و کاهش وابستگی به یک بازیگر خارجی.

این تفاوت بسیار مهم است.

اروپا شاید لازم نباشد Starlink را از بازار حذف کند؛ کافی است گزینه دیگری ایجاد کند که از نظر پوشش، امنیت، مالکیت و حاکمیت داده برای کاربران و دولت‌های اروپایی جذاب باشد.

یک نکته جالب؛ بعضی از همین اپراتورها با Starlink همکاری دارند

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های ماجرا این است که رقابت لزوماً به معنای قطع همکاری نیست.

برای مثال، Deutsche Telekom در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد که با Starlink برای ارائه ارتباط ماهواره‌ای مستقیم به تلفن همراه در چندین کشور اروپایی همکاری خواهد کرد. طبق اعلام این شرکت، این فناوری قرار است پوشش موبایل را در مناطقی که توسعه شبکه زمینی دشوار است تکمیل کند.

از طرف دیگر، Telefónica نیز در آلمان با شرکت اروپایی OQ Technology روی آزمایش ارتباط مستقیم ماهواره‌های LEO با گوشی‌های هوشمند کار کرده است.

بنابراین ممکن است یک اپراتور هم‌زمان:

با Starlink همکاری کند و در عین حال برای ساخت یک گزینه اروپایی نیز تلاش کند.

این نشان می‌دهد بازار آینده احتمالاً ترکیبی از همکاری و رقابت خواهد بود.

این رقابت چه تغییری در اینترنت موبایل ایجاد می‌کند؟

تصور کنید در آینده با گوشی هوشمند خود به یک منطقه کوهستانی، جنگل، جاده دورافتاده یا منطقه‌ای با زیرساخت ضعیف وارد شوید.

گوشی شما سیگنال دکل موبایل را از دست می‌دهد.

اما به جای نمایش پیام «No Service»، دستگاه می‌تواند به یک ماهواره متصل شود.

کاربر شاید حتی متوجه تغییر فناوری نشود.

از دید او فقط یک اتفاق افتاده است:

اتصال ادامه پیدا کرده است.

این همان آینده‌ای است که فناوری Direct-to-Device دنبال می‌کند.

در این مدل، اینترنت دیگر فقط شبکه‌ای از دکل‌های زمینی نیست؛ بلکه ترکیبی از:

دکل‌های موبایل + فیبر نوری + شبکه‌های 5G + ماهواره‌های LEO + هوش نرم‌افزاری

خواهد بود.

مزایای اینترنت مستقیم ماهواره‌ای برای کاربران چیست؟

اگر این فناوری با مقیاس بالا توسعه پیدا کند، مزایای قابل‌توجهی خواهد داشت.

۱. پوشش بهتر

مناطق دورافتاده‌ای که ساخت دکل در آن‌ها دشوار یا پرهزینه است می‌توانند تحت پوشش قرار بگیرند.

۲. ارتباط در شرایط اضطراری

در زمان وقوع بلایای طبیعی یا اختلال شبکه زمینی، ارتباط ماهواره‌ای می‌تواند یک مسیر پشتیبان باشد.

۳. کاهش مناطق بدون پوشش

اصطلاح Dead Zone یا مناطق فاقد پوشش موبایل می‌تواند در آینده معنای متفاوتی پیدا کند.

۴. استفاده با گوشی معمولی

یکی از مهم‌ترین جذابیت‌های Direct-to-Device این است که هدف آن استفاده از تلفن‌های هوشمند سازگار، بدون نیاز به تجهیزات ماهواره‌ای بزرگ است.

۵. افزایش تاب‌آوری شبکه

ترکیب شبکه زمینی و ماهواره‌ای می‌تواند شبکه ارتباطی را در برابر اختلالات مقاوم‌تر کند.

موانع بزرگ ائتلاف اروپایی چیست؟

ساخت چنین شبکه‌ای کار ساده‌ای نیست.

سرمایه‌گذاری بسیار سنگین

ساخت یا اجاره ظرفیت ماهواره‌ای، توسعه زیرساخت زمینی و ایجاد شبکه جدید هزینه زیادی دارد.

هماهنگی میان چهار اپراتور

چهار شرکت بزرگ با بازارها، منافع تجاری و ساختارهای متفاوت باید درباره یک مدل مشترک به توافق برسند.

مقررات پیچیده

ارتباطات ماهواره‌ای به مجوزهای فرکانسی و مقررات ملی و اروپایی متعددی نیاز دارد.

رقابت با Starlink

Starlink سال‌هاست روی توسعه این فناوری سرمایه‌گذاری کرده و مزیت مقیاس قابل‌توجهی دارد.

کیفیت اتصال

ارتباط مستقیم گوشی با ماهواره هنوز نمی‌تواند در تمام شرایط جایگزین شبکه زمینی شود.

در واقع، احتمالاً مدل آینده جایگزینی شبکه موبایل با ماهواره نیست؛ بلکه تکمیل شبکه موبایل توسط ماهواره است.

آینده اینترنت ماهواره‌ای در اروپا چگونه خواهد بود؟

اروپا در حال ورود به دوره‌ای است که در آن ارتباطات زمینی و فضایی بیش از گذشته با یکدیگر ترکیب خواهند شد.

در یک طرف، شرکت‌هایی مانند Starlink با شبکه‌های بزرگ ماهواره‌ای قرار دارند.

در طرف دیگر، پروژه‌هایی مانند IRIS² و شرکت‌های اروپایی قرار دارند که به دنبال ایجاد ظرفیت مستقل هستند.

در میان این دو، اپراتورهای سنتی موبایل نیز نقش بسیار مهمی خواهند داشت؛ زیرا آن‌ها میلیون‌ها مشتری، شبکه زمینی، مجوزهای مخابراتی و تجربه مدیریت ارتباطات دارند.

به همین دلیل، ائتلاف احتمالی Deutsche Telekom، Orange، Vodafone و Telefónica می‌تواند نقطه مهمی در این تحول باشد؛ حتی اگر در نهایت به شکل فعلی اجرایی نشود.

زیرا پیام اصلی آن روشن است:

اپراتورهای سنتی دیگر نمی‌خواهند فقط مصرف‌کننده فناوری ماهواره‌ای باشند؛ آن‌ها می‌خواهند در ساخت آینده این بازار نیز نقش داشته باشند.

آیا این اتفاق پایان دوران Starlink است؟

احتمالاً نه.

Starlink همچنان یکی از قدرتمندترین بازیگران بازار ارتباطات ماهواره‌ای است و حتی برخی اپراتورهای اروپایی با این شرکت همکاری دارند.

اما ورود جدی‌تر اروپا می‌تواند یک اتفاق مهم دیگر را رقم بزند:

بازار ارتباط مستقیم ماهواره با موبایل از یک بازار تقریباً تک‌قطبی به یک بازار رقابتی‌تر تبدیل شود.

رقابت بیشتر می‌تواند به توسعه فناوری، کاهش هزینه‌ها، افزایش پوشش و ارائه گزینه‌های متنوع‌تر برای کاربران منجر شود

جمع‌بندی؛ اروپا می‌خواهد فقط مصرف‌کننده اینترنت ماهواره‌ای نباشد

مذاکرات اولیه Deutsche Telekom، Orange، Vodafone و Telefónica برای تشکیل یک کنسرسیوم مشترک، هنوز به معنی تشکیل قطعی یک رقیب اروپایی برای Starlink نیست.

اما اهمیت این خبر در جای دیگری است.

اروپا می‌خواهد سهم بیشتری از آینده ارتباطات ماهواره‌ای داشته باشد و به‌خصوص در زمینه Direct-to-Device، گزینه‌ای بومی در اختیار داشته باشد.

طیف ۲ گیگاهرتز، برنامه IRIS² و سیاست‌های جدید اتحادیه اروپا می‌توانند زمینه را برای این تحول فراهم کنند.

اگر این ائتلاف شکل بگیرد، رقابت آینده فقط میان شرکت‌های مخابراتی نخواهد بود؛ بلکه رقابت بر سر این سؤال بزرگ‌تر خواهد بود:

وقتی گوشی شما دیگر برای اتصال به اینترنت فقط به دکل‌های زمینی نیاز نداشته باشد، چه کسی شبکه ارتباطی شما را در آسمان کنترل خواهد کرد؟

به نظر می‌رسد نبرد واقعی اینترنت ماهواره‌ای تازه آغاز شده است

سوالات متداول

آیا اروپا قصد دارد با Starlink رقابت کند؟

بله. اتحادیه اروپا در حال تقویت زیرساخت‌های ارتباطی ماهواره‌ای مستقل خود است و چهار اپراتور بزرگ اروپایی نیز در حال بررسی تشکیل یک کنسرسیوم برای رقابت در حوزه ارتباط مستقیم ماهواره با تلفن همراه هستند. البته تشکیل این کنسرسیوم هنوز قطعی نشده است.

کدام اپراتورهای اروپایی قصد تشکیل ائتلاف دارند؟

Deutsche Telekom، Orange، Vodafone Group و Telefónica در حال بررسی تشکیل یک کنسرسیوم مشترک هستند.

Direct-to-Device چیست؟

Direct-to-Device فناوری‌ای است که امکان ارتباط مستقیم یک تلفن هوشمند سازگار با ماهواره را فراهم می‌کند؛ بدون اینکه کاربر به دیش یا ترمینال ماهواره‌ای اختصاصی نیاز داشته باشد.

طیف ۲ گیگاهرتز چه اهمیتی دارد؟

این طیف یکی از منابع مهم برای توسعه خدمات ارتباطی ماهواره‌ای است و اتحادیه اروپا در حال بررسی اختصاص بخشی از آن به اپراتورهای اروپایی است. مجوزهای فعلی مرتبط با این طیف قرار است در سال ۲۰۲۷ منقضی شوند.

آیا اروپا می‌تواند Starlink را شکست دهد؟

هنوز نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت. ائتلاف اروپایی هنوز در مرحله مذاکره است و Starlink از نظر مقیاس شبکه و تجربه عملیاتی مزیت بزرگی دارد. هدف اروپا بیشتر ایجاد یک گزینه رقابتی و مستقل است.

آیا Deutsche Telekom با Starlink همکاری دارد؟

بله. Deutsche Telekom اعلام کرده است که برای توسعه خدمات Satellite-to-Mobile در چندین بازار اروپایی با Starlink همکاری می‌کند.

آیا اینترنت ماهواره‌ای جایگزین شبکه موبایل می‌شود؟

احتمالاً نه به‌طور کامل. مدل محتمل‌تر، ترکیب شبکه‌های زمینی و ماهواره‌ای است تا در مناطقی که پوشش موبایل ضعیف است، ماهواره به‌عنوان یک لایه مکمل عمل کند.

آینده اینترنت ماهواره‌ای چه خواهد بود؟

احتمالاً شاهد ترکیب گسترده‌تر شبکه‌های 5G، ماهواره‌های LEO، فیبر نوری و فناوری Direct-to-Device خواهیم بود؛ به‌گونه‌ای که کاربر بتواند بدون توجه به نوع زیرساخت، اتصال پایدار دریافت کند.